Κατάρρευση πολυκατοικίας στα Πετράλωνα:
Από τον κρατικό έλεγχο στην αποκλειστική ευθύνη του ιδιώτη μηχανικού
Η πρόσφατη κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα είναι αφορμή για να αντιληφθούμε τα όρια της λογικής της ατομικής ευθύνης, όταν απουσιάζουν οι δημόσιοι μηχανισμοί εποπτείας και ελέγχου. Εκεί πρέπει να εστιάσουμε, εάν θέλουμε να αποτρέψουμε την επανάληψη αντίστοιχων περιστατικών. Παράλληλα, είναι αναγκαίο να εξετάσουμε τις βασικές νομοθετικές μεταρρυθμίσεις που αποδυνάμωσαν τις θεσμικές εγγυήσεις για την άσκηση του επαγγέλματος του μηχανικού και τη διασφάλιση της δημόσιας ασφάλειας.
Έκδοση οικοδομικών αδειών με αποκλειστική ευθύνη του ιδιώτη μηχανικού
Με τον Ν. 4030/2011, η ευθύνη για την ορθότητα, την πληρότητα και τη συμμόρφωση των μελετών με τους ισχύοντες κανονισμούς βαρύνει αποκλειστικά τους μελετητές μηχανικούς, ενώ ο ρόλος των Υπηρεσιών Δόμησης περιορίστηκε ουσιαστικά στον διοικητικό έλεγχο των απαιτούμενων δικαιολογητικών και της τήρησης της διαδικασίας. Η νομοθετική αυτή αλλαγή ανέτρεψε την έως τότε ισορροπία μεταξύ κρατικού ελέγχου και ιδιωτικής ευθύνης, μεταφέροντας το βάρος στους εργαζόμενους μηχανικούς και αποδεσμεύοντας ταυτόχρονα το κράτος από τον ρόλο του ως εγγυητή της δημόσιας ασφάλειας.
Η επιστημονική επάρκεια και η επαγγελματική ευσυνειδησία του μηχανικού αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την ασφαλή κατασκευή. Δεν μπορούν όμως να αποτελούν το μοναδικό ανάχωμα απέναντι στις πιέσεις της αγοράς.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απόφαση για την αναγκαιότητα εκπόνησης γεωτεχνικής μελέτης, η οποία σε πολλές περιπτώσεις επαφίεται στην επιστημονική κρίση του μελετητή. Σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχεί ο ανταγωνισμός στη χαμηλότερη τιμή, το έργο είναι πιθανότερο να ανατεθεί σε εκείνον που θα γνωμοδοτήσει ότι μια τέτοια μελέτη «δεν απαιτείται». Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η αξία ενός αντικειμενικού και ανεξάρτητου δημόσιου ελέγχου, ο οποίος θα αποφασίζει με γνώμονα την ασφάλεια της κατασκευής και όχι τη μείωση του κόστους.
Κατάργηση των ελάχιστων αμοιβών
Η κατάργηση των υποχρεωτικών ελάχιστων αμοιβών εντάχθηκε στο ευρύτερο πρόγραμμα του «ανοίγματος των κλειστών επαγγελμάτων», ως μνημονιακή δέσμευση της χώρας προκειμένου να αρθούν ποσοτικοί περιορισμοί και άλλοι κανόνες που περιόριζαν τον ανταγωνισμό και αύξαναν το κόστος υπηρεσιών. Με τον Ν. 3919/2011 καταργήθηκαν οι υποχρεωτικές ελάχιστες αμοιβές για μελέτες και επιβλέψεις, καθιερώνοντας την ελεύθερη διαπραγμάτευση μεταξύ μηχανικού και εντολέα.
Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε τον ανταγωνισμό με αποκλειστικό σχεδόν κριτήριο τη χαμηλότερη τιμή, συμπιέζοντας την αξία της επιστημονικής εργασίας και συμβάλλοντας στην απαξίωση του επαγγέλματος.
Η τιμή της προσφοράς μετατράπηκε στο βασικό πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ μελετητικών και κατασκευαστικών εταιρειών, οδηγώντας σε έναν διαρκή «αγώνα προς τα κάτω» στις αμοιβές. Μέσα σε αυτό το μοντέλο ανάπτυξης της οικοδομής, που επιδιώκει να χτίζει «φθηνότερα και γρηγορότερα», οι μελέτες, οι γεωτεχνικές διερευνήσεις, τα έργα αντιστήριξης, οι αυτοψίες των γειτονικών κτιρίων, οι επιβλέψεις και τα μέτρα ασφαλείας αντιμετωπίζονται ως δαπάνες προς περικοπή και όχι ως κρίσιμες προϋποθέσεις της ασφάλειας.
Η υπόθεση των Πετραλώνων
Σε κάθε περίπτωση, η ασφαλής εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων για την κατάρρευση της πολυκατοικίας προϋποθέτει την ολοκλήρωση της τεχνικής διερεύνησης και την αξιολόγηση των πορισμάτων της πραγματογνωμοσύνης.
Με βάση, όμως, τα μέχρι στιγμής διαθέσιμα στοιχεία, η κατάρρευση φέρεται να συνδέεται με τις εκσκαφικές εργασίες στο όμορο οικόπεδο, οι οποίες ενδέχεται να προκάλεσαν καθίζηση του εδάφους, επηρεάζοντας τη θεμελίωση και τη στατική ισορροπία του κτιρίου.
Επί της αρχής μιλώντας, οταν οι εκσκαφές πραγματοποιούνται σε μεγάλο βάθος και επηρεάζουν τη ζώνη θεμελίωσης γειτονικών κατασκευών, χρειαζονται εξειδικευμένες γεωτεχνικές μελέτες, κατάλληλα έργα αντιστήριξης, αυτοψίες και πλήρης τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης των όμορων κτιρίων.
Το περιστατικό θα πρέπει να αντιμετωπιστεί ως προειδοποίηση για συσσωρευμένες θεσμικές, τεχνικές και ελεγκτικές ελλείψεις. Αναδεικνύει ένα ευρύτερο πλέγμα διαχρονικών προβλημάτων που αφορούν τον τρόπο έκδοσης και ελέγχου των οικοδομικών αδειών, τη λειτουργία των Υπηρεσιών Δόμησης, τον περιορισμό του ελέγχου κυρίως στην τυπική πολεοδομική συμμόρφωση αντί της ουσιαστικής τεχνικής αξιολόγησης, την αυξανόμενη πίεση της αγοράς στο δομημένο περιβάλλον, την υποτίμηση της επιστημονικής ευθύνης και εργασίας των μηχανικών, καθώς και την απουσία ενός ολοκληρωμένου και συστηματικού μηχανισμού ελέγχου της στατικής επάρκειας και της δομικής ασφάλειας του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα.
Ως ΑΡΑΓέΣ Μηχανικών ζητάμε από το ΤΕΕ να παρέμβει στην Πολιτεία διεκδικώντας:
▪ Άμεση παροχή κάθε αναγκαίας στήριξης και συνδρομής στους πληγέντες κατοίκους.
▪ Άμεση διερεύνηση της κατάστασης των όμορων κτιρίων και λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και των υποδομών.
▪ Πλήρη και σε βάθος διερεύνηση των αιτίων της κατάρρευσης της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα.
▪ Ενίσχυση του δημόσιου ελέγχου στις κατασκευές, με σαφείς υποχρεώσεις και διακριτές ευθύνες για μελετητές, κατασκευαστές, επιβλέποντες και δημόσιες υπηρεσίες.
▪ Στελέχωση των δημόσιων τεχνικών υπηρεσιών με το αναγκαίο επιστημονικό προσωπικό και θεσμική θωράκιση των δημόσιων ελεγκτικών μηχανισμών.
▪ Σταδιακό και οργανωμένο έλεγχο του γερασμένου κτιριακού αποθέματος της χώρας, με διεύρυνση των προσεισμικών ελέγχων τόσο στις δημόσιες όσο και στις ιδιωτικές υποδομές, με κοινωνικά δίκαιο και τεχνικά αξιόπιστο τρόπο.
▪ Ανάδειξη της στατικής επάρκειας σε βασικό άξονα δημόσιας πολιτικής, με συγκεκριμένους πόρους, προτεραιότητες, διαδικασίες και μηχανισμούς ελέγχου.
▪ Επαναφορά ενός θεσμικού πλαισίου ελάχιστων αμοιβών για τις μελέτες και τις επιβλέψεις, κατοχύρωση συλλογικών συμβάσεων εργασίας για τους μισθωτούς μηχανικούς και ουσιαστική αύξηση των αποδοχών των μηχανικών του Δημοσίου.