Κυψέλη – Γραμμή 4 του Μετρό: Η ασφάλεια των κατοίκων, η προστασία της κατοικίας τους και το δημόσιο συμφέρον δεν τίθενται σε διαπραγμάτευση
Από τον περασμένο Μάρτιο, στην περιοχή της Κυψέλης, σύμφωνα με την Πρωτοβουλία Κατοίκων, έχουν καταγραφεί σοβαρές ζημιές σε περισσότερες από 20 πολυκατοικίες και ρηγματώσεις σε πάνω από 200 διαμερίσματα κατά μήκος της χάραξης της Γραμμής 4 του Μετρό. Οι εξελίξεις αυτές έχουν προκαλέσει την απόλυτα δικαιολογημένη ανησυχία των κατοίκων, οι οποίοι εδώ και μήνες αγωνίζονται να βρουν το δίκιο τους, ενώ ορισμένοι έχουν ήδη αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις κατοικίες τους.
Σε κάθε περίπτωση, η ευθύνη για την ασφαλή εκτέλεση του έργου και την προστασία των κατοίκων ανήκει πρωτίστως στην Ελληνικό Μετρό Α.Ε., ως κύριο του έργου, καθώς και στην Ανάδοχο Κοινοπραξία που το εκτελεί. Η σοβαρότητα της υπόθεσης προκάλεσε ήδη την εισαγγελική παρέμβαση για τη διερεύνηση τυχόν ποινικών ευθυνών και κινδύνων από τις εργασίες της Γραμμής 4, ενώ έχει αποφασιστεί και η προσωρινή διακοπή της διέλευσης του μετροπόντικα.
Μόνο μετά τις έντονες αντιδράσεις των κατοίκων και της δημοσιοποίησης του ζητήματος, το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών υποχρεώθηκε να ζητήσει από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) τον ορισμό ανεξάρτητων πραγματογνωμόνων για την καταγραφή και αξιολόγηση των ζημιών, καθώς και να αναθέσει την εκπόνηση ειδικής γεωτεχνικής μελέτης πριν από την επανέναρξη των εργασιών διάνοιξης της σήραγγας.
Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η πρόσφατη ανακοίνωση της Ελληνικό Μετρό Α.Ε. ότι οι εργασίες του TBM είχαν ανασταλεί ήδη από τις 8 Μαΐου 2026, καθώς διαπιστώθηκαν «μη αναμενόμενες και ανιχνεύσιμες συνθήκες στο ιδιαίτερα ασθενές γεωλογικό υπόβαθρο», με μετακινήσεις μεγαλύτερες από εκείνες που προέβλεπαν οι μελέτες.
Και επειδή πρόκειται για το μεγαλύτερο έργο δημόσιων μεταφορών που εκτελείται σήμερα στη χώρα, οι εξελίξεις αυτές γεννούν εύλογα ερωτήματα:
- Για ποιο λόγο δεν ανακοινώθηκε εγκαίρως η αναστολή των εργασιών του TBM, αλλά έγινε γνωστή μόνο εκ των υστέρων;
- Πότε ακριβώς διαπιστώθηκαν οι υπερβάσεις των προβλεπόμενων μετακινήσεων και ποιο ήταν το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μέχρι τη διακοπή των εργασιών;
- Γιατί δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα τα στοιχεία που οδήγησαν στη συγκεκριμένη απόφαση;
- Γιατί δεν κοινοποιήθηκαν στους κατοίκους τα αποτελέσματα του προγράμματος παρακολούθησης των μετακινήσεων του εδάφους και των γειτονικών κτιρίων, παρά τα επανειλημμένα αιτήματά τους;
- Τα τεχνικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται η διαβεβαίωση της Ελληνικό Μετρό Α.Ε. ότι δεν υφίσταται ζήτημα στατικής επάρκειας έχουν τεθεί στη διάθεση όλων των κατοίκων των επηρεαζόμενων κτιρίων; Γιατί χρειάστηκε η παρέμβαση του Δήμου Αθηναίων και η ανάθεση ανεξάρτητης πραγματογνωμοσύνης από το ΤΕΕ;
- Γιατί ο Ανάδοχος προχωρά σε επισκευές των ρωγμών πριν δημοσιοποιηθεί η πλήρης τεχνική τεκμηρίωση των αιτίων που τις προκάλεσαν και της πραγματικής έκτασης των βλαβών;
Αν σκεφτεί κανείς ότι η εμφάνιση ακόμη και επιφανειακών ρηγματώσεων συνιστά ένδειξη ότι κατά την εκτέλεση των εργασιών αναπτύχθηκαν μετακινήσεις και παραμορφώσεις στο έδαφος ή και των ίδιων των κατασκευών, κατανοεί για ποιο λόγο είναι αναγκαία η πλήρης διερεύνηση της έκτασης και της φύσης των μεταβολών που έχουν επέλθει στο σύστημα εδάφους – θεμελίωσης – κατασκευής πριν αποφασιστεί η μέθοδος αποκατάστασης.
Αλλά, ακόμη και αν οι μέχρι σήμερα καταγεγραμμένες βλάβες χαρακτηρίζονται ως μη φέρουσες από την Ελληνικό Μετρό Α.Ε., παραμένει εύλογο το ερώτημα κατά πόσο μπορεί να διαβεβαιώσει κανείς, με επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση, ότι οι μεταβολές αυτές δεν θα επηρεάσουν τη μελλοντική συμπεριφορά των κτιρίων, ιδίως υπό την επίδραση σεισμικών φορτίων, άλλων γεωτεχνικών φαινομένων που ενδέχεται να εκδηλωθούν σε βάθος χρόνου ή των δυναμικών δράσεων που θα αναπτυχθούν κατά τη λειτουργία της Γραμμής 4.
Επομένως, η αξιολόγηση της ασφάλειας των επηρεαζόμενων κτιρίων δεν μπορεί να περιοριστεί απλώς σε μία και μόνη πραγματογνωμοσύνη ή σε έναν εφάπαξ στατικό έλεγχο. Απαιτείται πλήρης τεχνική διερεύνηση, διαρκής παρακολούθηση και θεσμική διασφάλιση ότι οι επιπτώσεις του έργου θα αξιολογούνται σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Μόνο έτσι μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών ότι η υλοποίηση ενός σημαντικού δημόσιου έργου συνοδεύεται από την απαιτούμενη μέριμνα για την προστασία της ανθρώπινης ζωής, των σπιτιών τους και του δομημένου περιβάλλοντος.
Τα παραπάνω καθιστούν αναγκαία τη λήψη μέτρων όπως:
- Να ολοκληρωθεί άμεσα, με πλήρη διαφάνεια και επιστημονική τεκμηρίωση, η διερεύνηση των αιτίων των βλαβών, με δημοσιοποίηση όλων των σχετικών τεχνικών στοιχείων, μελετών και πορισμάτων, ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης ενημέρωση των κατοίκων.
- Να πραγματοποιηθούν ανεξάρτητοι έλεγχοι και πραγματογνωμοσύνες σε όλα τα επηρεαζόμενα κτίρια, με ουσιαστική συμμετοχή του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας και ανεξάρτητων μηχανικών, ώστε η αξιολόγηση να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τον κύριο του έργου ή τον ανάδοχο.
- Να αποκατασταθούν πλήρως όλες οι βλάβες, κατόπιν αναλυτικής τεχνικής διερεύνησης και των αναγκαίων μελετών. Οι παρεμβάσεις δεν μπορεί να περιοριστούν σε επιφανειακές επισκευές, αλλά οφείλουν να αντιμετωπίζουν τα πραγματικά αίτια των βλαβών σε όλο το εύρος τους, διασφαλίζοντας τη μακροχρόνια ασφάλεια, λειτουργικότητα και στατική αξιοπιστία των κτιρίων. Οι εργασίες αυτές πρέπει να συνοδεύονται από πολυετή εγγύηση καλής αποκατάστασης, ώστε οποιαδήποτε επανεμφάνιση των ίδιων βλαβών να αντιμετωπίζεται χωρίς οικονομική επιβάρυνση των ιδιοκτητών.
- Να διασφαλιστεί ότι δεν θα επανεκκινήσουν οι εργασίες πριν πιστοποιηθεί η ασφάλεια των κατοικιών και ληφθούν όλα τα αναγκαία μέτρα προστασίας.
- Να υπάρξει πλήρης διαφάνεια ως προς τα πορίσματα, τις συμβατικές υποχρεώσεις όλων των εμπλεκομένων και τις ενέργειες που θα ακολουθηθούν για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος. Να αποδοθούν ευθύνες εκεί όπου πραγματικά αναλογούν.
- Να θεσπιστεί μόνιμο πρόγραμμα παρακολούθησης (monitoring) όλων των επηρεαζόμενων κτιρίων και μετά την ολοκλήρωση της διάνοιξης και την έναρξη λειτουργίας της γραμμής, με κατάλληλα μέσα παρακολούθησης, ώστε να διαπιστώνεται έγκαιρα οποιαδήποτε μεταβολή στη συμπεριφορά των κατασκευών.
- Να διενεργούνται επαναλαμβανόμενοι στατικοί και γεωτεχνικοί έλεγχοι από ανεξάρτητους μηχανικούς που θα επιλέγονται με τη συναίνεση των ιδιοκτητών και όχι αποκλειστικά από τον κύριο του έργου.
- Να δημιουργηθεί πλήρης τεχνικός φάκελος (“φάκελος υγείας”) για κάθε επηρεαζόμενο κτίριο, στον οποίο θα καταγράφονται η αρχική κατάσταση, όλες οι μετρήσεις, οι παρατηρούμενες μεταβολές, οι βλάβες, οι εργασίες αποκατάστασης και οι μεταγενέστεροι έλεγχοι, ώστε να υπάρχει διαχρονική και αξιόπιστη εικόνα της συμπεριφοράς κάθε κατασκευής.
Παράλληλα, δεν μπορεί να παραβλεφθεί το ζήτημα της αντιμετώπισης μακροχρόνιων επιπτώσεων στα γειτονικά κτίρια. Σε περίπτωση που μετά από πέντε, δέκα ή και είκοσι χρόνια εμφανιστούν νέες βλάβες, οι οποίες αποδειχθεί, μέσω ανεξάρτητης πραγματογνωμοσύνης, ότι συνδέονται αιτιωδώς με την κατασκευή ή τη λειτουργία της Γραμμής 4 του Μετρό, ποιος θα αναλάβει την ευθύνη και το κόστος της πλήρους αποκατάστασής τους; Υφίσταται σήμερα μηχανισμός που να διασφαλίζει αποτελεσματικά τα δικαιώματα των ιδιοκτητών σε βάθος χρόνου; Προτίθεται η Ελληνικό Μετρό Α.Ε. να θεσπίσει μόνιμο μηχανισμό εγγύησης ή ασφαλιστικής κάλυψης, ώστε το σχετικό κόστος να μη μετακυλιστεί στους πολίτες;
Το ερώτημα αυτό συνδέεται άμεσα και με την αξία των ακινήτων στις πληγείσες περιοχές. Η εμφάνιση εκτεταμένων βλαβών και η αβεβαιότητα για τη μελλοντική συμπεριφορά των κτιρίων επηρεάζουν την εμπορική αξία και τη δυνατότητα αξιοποίησής τους. Είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς: Ποιος θα αγόραζε ή θα μίσθωνε σήμερα ένα διαμέρισμα σε μία πολυκατοικία που έχει καταγραφεί ως επηρεαζόμενη από την κατασκευή της Γραμμής 4, χωρίς να υπάρχουν πλήρεις εγγυήσεις για τη μακροχρόνια ασφάλειά της;
Η επιτυχία της Γραμμής 4 δεν θα κριθεί μόνο από την ολοκλήρωσή της, αλλά και από το αν θα ολοκληρωθεί χωρίς να θυσιαστούν η ασφάλεια των κατοίκων, η προστασία της κατοικίας τους και η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη Διοίκηση. Άλλωστε, ποια η επιτυχία ενός μεγάλου δημόσιου έργου αν δεν προστατεύει πρώτα και κύρια τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται γύρω από αυτό;
Η Ελληνικό Μετρό Α.Ε., ή/και η Ανάδοχος, οφείλει να αποζημιώσει πλήρως τους ιδιοκτήτες για κάθε αποδεδειγμένη ζημία που συνδέεται με το έργο και, όπου απαιτείται, να καλύψει το κόστος της προσωρινής ή οριστικής μετεγκατάστασης των κατοίκων.
Η διαφύλαξη του δημόσιου συμφέροντος, της ασφάλειας των κατοίκων και της αξιοπιστίας των δημόσιων έργων αποτελεί αδιαπραγμάτευτη υποχρέωση της Πολιτείας, της Ελληνικό Μετρό Α.Ε. και όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Οι κάτοικοι της Κυψέλης δεν επιτρέπεται να αφεθούν μόνοι απέναντι στις συνέπειες του έργου. Δικαιούνται πλήρη ενημέρωση, ουσιαστική προστασία και πλήρη αποκατάσταση κάθε ζημίας που έχουν υποστεί, χωρίς καμία οικονομική ή άλλη επιβάρυνση για τους ίδιους.